×

مەرکەزی و نامەرکەزی: باشی‌ و خراپی

23/05/2020
184 جار خوێندراوەتەوە

شێركۆ كرمانج

ماوەیەکە پەڕەی گۆڤارو ماڵپەڕەکان، بە واڵەکانی فەیسبوکیشەوە، پڕبوون لە قسەوباس لەسەر مەرکەزی‌و نامەرکەزی. هۆکاری سەرەکیش دەگەڕێتەوە بۆ پێکهێنانی ئەو لیژنەی کە لە زۆنی کەسک پێکهاتوە بۆ تاوتوێکردنی ئەم پرسەو خستنەڕووی پێشنیارو ڕاسپاردە بۆ نامەرکەزیکردنی هەرێمی کوردستان. بۆ گفتوگۆکردنی پرسی مەرکەزی‌و نامەرکەزی لەم بابەتە کە لە دوو بەش پێکدێت هەوڵدەدەین هەڵوەستەیەک لەسەر ئەم پرسە بکەین. بەشی یەکەمی بابەتەکە تەرخانکراوە بۆ مەرکەزی‌و نامەرەکەزی وەک شێوازێکی حوکمکردن بەگشتی‌. لەم بەشەدا لەسەر خاڵە باش‌و خراپەکانی حکومەتە مەرکەزی نامەرکەزییەکان دەدوێین. لە بەشی دووەمیش قسەوباسێک لەسەر پرسی مەرکەزی‌و نامەرکەزی لە هەرێمی کوردستان دەکەین بەگەڕانەوە بۆ پێوەرە باش‌و خراپەکان.

بەگشتیی لە ئاستی نیشتیمانیی دوو جۆر حوکمڕانی بەدیدەکرێن، مەرکەزی‌و نامەرکەزی. حکومەتە نامەرکەزییەکان بەگشتیی یان فیدڕاڵین یان کۆنفیدڕاڵی، جۆری یەکەمیان زۆر باوەو جۆری دووەمیان دەگەمەن. لەبەرئەوەی پرسی سەرەکی ئەم بابەتە مەرکەزیەت‌و نامەرکەزیەت بۆیە هەوڵدەدەین بەراوردێکی ورد، بەڵام خێرا، لەنێوانیاندا بکەین. 
مەرکەزی
لە وڵاتە مەرکەزییەکان حکومەتی ناوەند تاکە دامەزراوەی سەروەرو جێبەجێکەر‌و یاسادانەرە. ئەمجۆرە حکومەتە زیاتر بۆ وڵاتە بچوکەکان گونجاوە کە سەر بە نەتەوە، دین یان ڕەگەزێکی لێکچوون. لە وڵاتە مەرکەزییەکان، یەکەو دامەزراوەو دەزگاکانی ژێر ئاستی نیشتیمانیی (sub-nation units) بەگشتیی دەستکردو ملکەچی حکومەتی مەرکەزین. حکومەتی مەرکەزی دەزگاو دامەزراوە لۆکاڵەکان ڕێکدەخات‌و دەگۆڕێت، دەتوانێ هەڵیشیانوەشێنێتەوە، وەک ئەوەی جاران لە بەغداوە پارێزگاری پارێزگاکان دادەنران‌و لەسەر کاریش لادەدران. خستنەڕووی خاڵە باش‌و خراپەکانی حکومەتە مەرکەزییەکان تێگەیشتنێکی باشترو هەمەلایەنترمان لەسەر ئەم شێوازەی حوکمڕانی پێدەدەن.

  بابەتەکانی تری نوسەر
‌نوێترین